Czy nauka angielskiego przez zabawę naprawdę działa?

„Ale czy oni na tych zajęciach naprawdę się uczą?"

To pytanie pojawia się często, szczególnie gdy nauka angielskiego wygląda zupełnie inaczej niż lekcja znana ze szkolnej ławki. Gra, ruch, scenka, śmiech, praca w parach, budowanie czegoś, odgrywanie ról czy projekt mogą z zewnątrz wyglądać jak dobra zabawa.

I właśnie o to chodzi.

Zabawa nie musi być przerwą od nauki. Dobrze zaplanowana może być jej częścią.

Dziecko uczy się wtedy, kiedy coś robi

Samo słuchanie wyjaśnień czy zapamiętywanie słówek nie wystarcza, aby język stał się praktyczną umiejętnością. Dziecko potrzebuje wielokrotnie usłyszeć nowe słowo, zobaczyć je w kontekście, wykorzystać je w zadaniu, a później samodzielnie się nim posłużyć.

Dlatego zamiast ograniczać naukę do pytania:

„Jak jest po angielsku…?"

można stworzyć sytuację, w której dziecko naprawdę potrzebuje tego słowa. Jeśli podczas gry trzeba znaleźć ukryty przedmiot, opisać obrazek, przekonać kolegę do swojego pomysłu albo zareagować na określoną sytuację, angielski zaczyna mieć konkretny cel.

I właśnie wtedy nauka staje się działaniem.

Zabawa zabawie nierówna

Nie każda gra automatycznie jest dobrą metodą nauki języka.

Można przeprowadzić zabawę, podczas której dzieci świetnie się bawią, ale prawie w ogóle nie używają angielskiego. Można też stworzyć aktywność, która jest atrakcyjna, ale jednocześnie wymaga słuchania, mówienia, współpracy, podejmowania decyzji czy wykorzystania poznanego wcześniej słownictwa.

To ogromna różnica.

Cambridge English podkreśla, że wartościowa gra edukacyjna powinna mieć sensowny cel i angażować dziecko w używanie języka, a nie być jedynie „opakowaniem" dla tradycyjnego ćwiczenia. Gry mogą wspierać zaangażowanie, uczestnictwo, zapamiętywanie i wykorzystanie języka w sytuacjach przypominających prawdziwą komunikację.

Dlaczego dzieci tak dobrze reagują na gry?

Gra daje coś bardzo ważnego – powód, żeby działać. Dziecko nie myśli wtedy wyłącznie o tym, że musi zapamiętać kolejną porcję słówek.

• Chce wygrać rundę.
• Chce znaleźć odpowiedź.
• Chce być pierwsze.
• Chce rozwiązać zagadkę.
• Chce odegrać swoją rolę.

A żeby to zrobić, musi wykorzystać angielski. Dzięki temu słownictwo i konstrukcje językowe pojawiają się w konkretnym kontekście, a nie jako oderwane elementy do zapamiętania.

Ruch też ma swoje miejsce

Zwłaszcza młodsze dzieci nie zawsze potrzebują siedzieć przy stoliku, żeby się uczyć. Czasem najlepszym sposobem na utrwalenie słownictwa jest wstać, podejść, wskazać, znaleźć, dopasować albo zareagować ruchem.

British Council wskazuje aktywne uczenie się jako ważny element pracy z młodszymi dziećmi. Wśród przykładowych aktywności wymienia m.in. piosenki, rymowanki, taniec, gry oraz działania plastyczne. Ruch może więc być nie dodatkiem do lekcji, ale sposobem na wykorzystanie języka.

A co z gramatyką?

Tu pojawia się kolejna wątpliwość:

„Przecież dziecko musi nauczyć się gramatyki."

Oczywiście, że tak. Gramatyka jest ważną częścią znajomości języka. Nie musi jednak zawsze zaczynać się od tabeli z regułą do zapamiętania.

Dziecko może najpierw wielokrotnie spotkać określoną konstrukcję w rozmowie, grze czy historii, a dopiero później świadomie nazwać zasadę i uporządkować wiedzę.

To trochę tak jak z językiem ojczystym. Najpierw słyszymy:

„Jutro pójdziemy do kina."

Dopiero dużo później uczymy się, dlaczego użyto właśnie takiej formy. W nauce języka obcego również warto łączyć kontakt z językiem, praktykę i świadome porządkowanie wiedzy.

Gry pomagają także dzieciom, które boją się mówić

Nie każde dziecko z entuzjazmem odpowiada na pytanie zadane przez nauczyciela. Dla niektórych bezpośrednie „Powiedz po angielsku…" może być stresujące.

Gra zmienia sytuację. Dziecko może mówić do kolegi, do grupy albo do osoby, z którą odgrywa konkretną rolę. Uwaga skupia się na wykonaniu zadania, a nie wyłącznie na poprawności wypowiedzi.

Cambridge English zwraca uwagę, że gry mogą być szczególnie pomocne dzieciom nieśmiałym lub obawiającym się popełniania błędów, ponieważ tworzą bezpieczniejsze i bardziej angażujące okazje do komunikowania się po angielsku. To może być pierwszy krok do większej swobody.

Role-play – więcej niż zabawa w teatr

Jedną z ciekawszych form wykorzystania języka jest odgrywanie ról. Dlaczego? Bo nagle dziecko nie musi „wymyślać" rozmowy. Ma określoną sytuację.

Może być:

• klientem w restauracji,
• lekarzem,
• turystą,
• sprzedawcą,
• dziennikarzem,
• bohaterem historii,
• a nawet kimś, kto musi przekonać innych do swojego pomysłu.

W każdej z tych sytuacji pojawia się naturalna potrzeba komunikacji. British Council wskazuje, że zabawa w odgrywanie ról pozwala dzieciom wykorzystywać język w znanych i znaczących kontekstach oraz eksperymentować z językiem podczas interakcji z innymi.

Projekty uczą jeszcze czegoś więcej

Angielski nie musi kończyć się na pojedynczym ćwiczeniu. Dzieci mogą stworzyć plakat, zaplanować wycieczkę, przygotować prezentację, wymyślić własną historię, stworzyć grę albo wspólnie rozwiązać problem.

Wtedy język staje się narzędziem do osiągnięcia konkretnego celu. Pojawia się też coś więcej niż samo słownictwo:

• Współpraca,
• Kreatywność,
• Podejmowanie decyzji,
• Samodzielność,
• Umiejętność przedstawienia własnego pomysłu.

A przy okazji – mnóstwo okazji do używania angielskiego.

Czy można więc nauczyć się angielskiego, tylko się bawiąc?

Nie. I właśnie tutaj warto postawić granicę.

Sama zabawa nie zastąpi dobrze zaplanowanej nauki. Dziecko potrzebuje również systematyczności, powtarzania, rozwijania słownictwa, pracy nad wymową, czytaniem, pisaniem, słuchaniem i gramatyką. Potrzebuje też odpowiednio dobranych wyzwań.

Zabawa jest natomiast jednym z narzędzi, które pozwalają te elementy połączyć w sposób angażujący i bliższy naturalnemu używaniu języka. Najlepsze efekty nie wynikają więc z wyboru:

„zabawa albo nauka".

Chodzi raczej o:

„zabawa, która jest częścią nauki".

Nauka, której nie trzeba dziecku „sprzedawać"

Być może właśnie to jest największą zaletą dobrze zaplanowanych aktywności. Dziecko nie musi być cały czas przekonywane, że angielski jest ważny.

Po prostu zaczyna go używać:

• Podczas gry,
• W rozmowie,
• W scenkach,
• W projekcie,
• W ruchu,
• W historii.

A potem okazuje się, że słowa, które pojawiły się podczas zabawy, zostały w pamięci. I że można ich użyć po raz kolejny.

Właśnie wtedy widać, że zabawa nie była dodatkiem do nauki. Była jednym ze sposobów, dzięki którym nauka mogła się wydarzyć.

Źródła i materiały

• Cambridge English – Kids are here to play – the importance of games
• Cambridge English – Learn English through games
• Cambridge English – Your child's interests
• British Council – How young children learn English through play
• British Council – Learning English is child's play

Artykuł został napisany autorsko na podstawie wskazanych materiałów. Źródła stanowią zaplecze merytoryczne tekstu i nie są jego treścią.